Weidevogelbescherming

Nationale Postcode Loterij helpt Weidevogelbescherming Altenatuur

Door een financiële bijdrage van de Nationale Postcode Loterij heeft de Werkgroep Weidevogelbescherming van Altenatuur 2 GPS –handheld-computers kunnen kopen voor het vastleggen van lokatiegegevens van weidevogelnesten in het veld.

Dankzij de lokalisatie van nesten met behulp GPS-apparatuur zal er minder verstoring door werkzaamheden rond het nest plaatsvinden en zullen boeren bij bewerking van het land tijdig gewaarschuwd worden voor de aanwezigheid van nesten. In de komende jaren zullen hierdoor meer nesten van weidevogels gespaard kunnen worden.

Natuurbeschermingsvereniging ‘Altenatuur’ is sinds 1998 actief met de werkgroep ‘Weidevogelbescherming Land van Heusden en Altena’. De groep groeide in veertien jaar uit naar één van de grootste groepen van de provincie Noord-Brabant.

Het aantal deelnemende boeren nam in twaalf jaar toe van 6 tot bijna 80 in 2011, het aantal vrijwilligers groeide van 8 naar 50  enthousiaste dames en heren.

Door de moderne landbouw methodes in combinatie met de steeds groter wordende landbouwmachines, gaan er onbedoeld legsels van weidevogels verloren. Met name gaat het hier om de legsels van kievit, scholekster, wulp, grutto en tureluur.

Weidevogelbescherming vindt plaats op landbouwpercelen van agrariërs die hier toestemming voor verlenen. In de voorjaarsperiode vanaf half maart tot half juni gaan de vrijwilligers de percelen af om de nesten te lokaliseren. De gevonden nesten worden dan gemarkeerd met bamboestokken. De gegevens worden administratief  vastgelegd en doorgegeven op een plattegrond bij de betreffende boer in de schuur. Tot na het uitkomen van de eieren wordt het nest regelmatig geobserveerd en de resultaten administratief genoteerd. Dit gebeurt minimaal 1x per week.

Toch gaat er nog veel mis tijdens het broedseizoen bij met name de kieviten en scholeksters. Het grootste deel van de kieviten en scholeksters maakt nesten op maïsland percelen (80%) en daar wordt met zware machines gewerkt gedurende het broedseizoen. Tijdens het ploegen, bemesten, inzaaien en spuiten moeten vrijwilligers telkens opdraven om de nesten te verleggen en de verstoring is daarbij groot.

Nu is de ZLTO in samenwerking met het Brabants Landschap en Landschapsbeheer Nederland met een provincie-breed initiatief gekomen om met behulp van het GPS-systeem nesten te markeren. Met een handpalmcomputer worden de coördinaten van een nest eenvoudig ingevoerd en doorgegeven op een landelijke site. Voor een bewerking kan een boer of loonwerker deze gegevens van de site ‘downloaden’ in het GPS-systeem in de trekkercabine. Het systeem geeft nu exact aan waar de nesten zich bevinden en geeft de trekkerbestuurder de gelegenheid de nesten te sparen.

Dit GPS systeem is zeer vernieuwend en past zeer goed in de moderne landbouw. Het is niet meer nodig om bamboestokken te plaatsen en de trekkerchauffeur loopt veel minder kans nesten te beschadigen en hoeft de cabine niet meer uit om de stokken weg te halen en later weer terug te zetten.

Het gebruik van GPS voor lokalisering/markering van Weidevogelnesten vergroot het effect van nestbescherming omdat er meer nesten gespaard blijven. Daarnaast is het praktischer en efficiënter werken voor de vrijwilligers, de boeren en de loonwerkers.

Collectief weidevogelbeheer:

Dit voorjaar (2011) is er voor het eerste sprake van collectief weidevogelbeheer. Afgelopen winter heeft Meeuwis Millenaar als gebiedscoördinator van de ANV keukentafelgesprekken gevoerd met boeren die percelen hebben in drie kerngebieden in het Land van Heusden en Altena: rondom de Langen Bruggert en Oude Weide Steeg tussen Babyloniënbroek en Eethen, de Wijkse Waard bij Wijk en Aalburg en de Heesbeensche uiterwaard bij de Heusdense brug. De provincie Noord-Brabant keert subsidie uit aan boeren die bereid zijn hun grasland waarop grutto, wulp en tureluur broeden verlaat te maaien. Het contract zegt dat de boer in ieder geval pas ná 1 juni mag gaan maaien. De vogels krijgen op deze manier de kans in alle rust hun nest uit te broeden en de kuikens vinden in de halmen van het gras voldoende voedsel en bescherming tijdens hun eerste, kwetsbare levensfase. De subsidie is mogelijk geworden dankzij de actieve houding van ons, vrijwilligers die de weidevogels de afgelopen jaren trouw, nauwgezet gevolgd én in kaart gebracht hebben. Het wordt al met al een spannend voorjaar, waarbij we de grutto, wulp en tureluur in de drie kerngebieden uitermate goed gaan monitoren.

Naast subsidie voor weidevogels is er ook provinciale subsidie die speciaal bestemd is voor akkervogels als veldleeuwerik, gele kwikstaart, graspieper of patrijs. Met de aanleg van akkerranden in onze streek probeert men de omstandigheden voor broedende en overwinterende akkervogels te optimaliseren. Er wordt gewerkt aan een methode om de vogels in kaart te brengen, maar de jubelende zang van een veldleeuwerik is haast niet te missen.

Weidevogelbescherming doen we met z’n allen. Met z’n allen zoeken we grote landbouw-percelen af, hebben we contact met elkaar, met boeren en andere geïnteresseerden. Schroom niet om een spontaan idee bij ons te melden. Graag zelfs! Met de werkgroep hebben we er nu mankracht voor.

Er zijn een aantal leuke en interessante websites waarop je het laatste (voorjaars)nieuws kunt volgen:

• www.weidevogels.nu
• www.brabantslandschap.nl
• www.beleeftelente.nl
• www.landschapsbeheer.nl
• www.vogelbescherming.nl

Terugblik 2011

Voor de weidevogels was het een moeilijk voorjaar. Door de extreme droogte in de maanden april en mei was er voor weidevogels als kievit en scholekster maar weinig voedselaanbod. De vogels konden moeilijk opvetten en ook de kuikens van de vogels die tot broeden gekomen waren vonden geen voedsel in de ontstane ‘Sahara‘, ze werden prooi voor predatoren. De tweede legsels leken succesvoller, regelmatig zag je jonge pullen over de percelen hobbelen. Ook de grutto’s en wulpen begonnen later met broeden. Een uitzondering was De Wijcksche Waard. Daar werd de ijsbaan onder water gezet en dat had grote aantrekkingskracht op weidevogels. Met succes hebben er weer vijf tureluurs gebroed. De gezinnen vonden hun voedsel in de 'plasdrasplas' en vlogen er rond tot je er tureluurs van werd.

Dit voorjaar was er voor het eerst sprake van collectief weidevogelbeheer in het Land van Heusden en Altena, rondom de Langen Bruggert en Oude Weide Steeg tussen Babyloniënbroek en Eethen, de Wijcksche Waard bij Wijk en Aalburg en de Heesbeensche uiterwaard bij de Heusdense brug. De provincie Noord-Brabant keert gedurende zes jaar subsidie uit aan boeren die bereid zijn hun weiland op zijn vroegst op 1 juni te gaan maaien. En inderdaad, in en rondom de percelen werden in alle gevallen volop alarmerende ouders gesignaleerd die hun broedsel verdedigden. Na de uitkomst van de nesten was het karakteristieke gedrag van de volwassen vogels waar te nemen die met hangende poten hun jongen bewaakten, die in het voedzame, lange gras betrekkelijk veilig op konden groeien. De percelen werden vanaf de zijlijn geobserveerd waarbij het voordeel was dat de vogels niet gestoord hoefden te werden. In twee gevallen was er sprake van last-minute beheer, waarbij het maaien steeds een week werd uitgesteld tegen de geldende subsidie omdat de jongen er nog rond-scharrelden.

Toch was het ook weer stressen in die eerste weken van mei. Leden van de alarmgroep scheurden van hot naar her. Buiten de collectieve gebieden werd er ook volop gebroed door wulpen en grutto’s. In samenwerking met gebiedscoördinator Meeuwis Millenaar werden er zeker twaalf contracten voor rustzones afgesloten rondom Oudendijk en tussen Woudrichem en Almkerk. Ook werden er weer nesten gevonden in onverwachte hoeken, zoals het Hulpgat bij Almkerk en Den Duijl bij Dussen.

Naast subsidie voor weidevogels is er ook provinciale subsidie die speciaal bestemd is voor akkervogels. De randen werden begin april ingezaaid, maar door de droogte kon het zaad maar moeilijk ontkiemen. Het is de vraag of de randen aantrekkelijk worden voor de akkervogels. De randen blijven zes jaar staan.

Aantal beschermde legsels per soort per jaar

N.B.: Het aantal gevonden legsels van kritische soorten als Grutto, Wulp en Tureluur is een schatting. In het voorjaar van 2011 was er in bepaalde gebieden voor het eerst sprake van collectief weidevogelbeheer. Dat wil zeggen dat vrijwilligers de vogels in vooraf vastgestelde kerngebieden vanaf afstand observeerden. De nesten van deze soorten werden niet bezocht. Aan de hand van het gedrag van alarmerende oudervogels werd een schatting gemaakt van de broedende weidevogels. Het aantal ligt waarschijnlijk hoger. Van 19 Gruttoparen en 4 Wulpenparen werden de nesten met zekerheid vastgesteld.